Küresel enerji arzının önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz, petrol ve rafine ürün sevkiyatlarını aksatarak özellikle havacılık sektöründe ciddi bir tedarik baskısı oluşturdu. Uzmanlara göre jet yakıtı fiyatlarındaki sert artış, havayolu şirketlerinin maliyet yapısını doğrudan etkileyerek operasyonel kararları yeniden şekillendiriyor.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre, jet yakıtı havayolu şirketlerinin toplam giderlerinin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturuyor. Mevcut krizle birlikte bu kalemdeki maliyetler neredeyse iki katına çıkmış durumda.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol ise Avrupa’nın karşı karşıya olduğu tabloyu “kritik” olarak nitelendirdi. Birol’a göre kıta genelinde jet yakıtı stokları yaklaşık 20 gün seviyesine kadar gerilemiş durumda. Bu oran, pandemi döneminde görülen 29 günlük seviyenin oldukça altında.
IEA’nın son raporunda, normal şartlarda aylarca yetecek rezervlere sahip olan bazı Avrupa ülkelerinin artık 20 günden daha az yakıt stoğuna güvenmek zorunda kaldığı vurgulanıyor. Raporda ayrıca, stokların 23 günün altına düşmesinin bazı havalimanlarında fiziksel yakıt kıtlığına yol açabileceği ve bunun uçuş iptalleri ile talep daralmasını tetikleyebileceği uyarısı yapılıyor.
“Sıfır Gün” Riski ve Tedarik Zinciri Kırılması
Enerji analiz şirketlerinden Clearview Energy Partners yöneticisi Jacques Rousseau, özellikle Orta Doğu kaynaklı yakıta bağımlı bölgelerde durumun daha da kritikleşebileceğini belirtiyor. Rousseau’ya göre bazı bölgelerde “yakıtın tamamen tükendiği günler”, yani “sıfır gün” senaryosu dahi ihtimal dahilinde.
Associated Press’in analizine göre, ABD Avrupa’daki açığı kapatmak için jet yakıtı ihracatını ciddi ölçüde artırarak günlük yaklaşık 150 bin varil seviyesine çıkardı. Ancak uzmanlar, bu geçici çözümün uzun vadede yeterli olmayacağı görüşünde.
Havayolu Şirketleri Alarmda: İptaller ve Zamlar Başladı
Artan maliyet baskısı, küresel havayolu şirketlerini doğrudan etkilemeye başladı. Kanada merkezli Air Canada, artan yakıt maliyetleri nedeniyle New York’taki John F. Kennedy Uluslararası Havalimanı seferlerini yaz sezonu boyunca iptal ettiğini açıkladı.
Avrupa’da KLM, maliyet artışları nedeniyle yaklaşık 160 uçuşu iptal edeceğini duyururken, easyJet 2026 mali yılının ilk yarısında yüz milyonlarca sterlin zarar beklediğini açıkladı.
Alman havayolu devi Lufthansa ise yüksek yakıt fiyatları ve operasyonel baskılar nedeniyle eski uçaklarını filodan çıkarma kararı aldı.
ABD merkezli Delta Air Lines, United Airlines ve American Airlines gibi büyük taşıyıcılar da bagaj ücretlerini artırarak maliyetleri yolculara yansıtmaya başladı.
Asya’da Cathay Pacific yakıt ek ücretlerini yüzde 34 artırırken, Air India bazı uçuşlara 280 dolara varan ek ücretler getirdi. Emirates ve KLM de fiyat tarifelerinde düzenlemeye gitti.
Yaz Sezonu Öncesi Kritik Uyarı
Uzmanlar, sevkiyatların normale dönmesinin aylar sürebileceğini ve bu süreçte bilet fiyatlarının daha da artabileceğini belirtiyor. Özellikle yaz sezonunun yaklaşmasıyla birlikte talep artarken arzın kısıtlı kalması, havacılık sektöründe “yüksek fiyat – düşük kapasite” dengesini kaçınılmaz kılabilir.
ABD Başkanı Donald Trump ise İran ile anlaşma sağlanana kadar deniz ablukasının süreceğini ifade ederek, krizin kısa vadede çözülmeyeceği mesajını verdi.
Uzmanlara göre, Hürmüz Boğazı’ndaki istikrarsızlık sadece enerji piyasalarını değil, küresel ticaret ve turizm akışlarını da uzun süre etkilemeye devam edecek.
Kaynaklar: Reuters, Associated Press (AP), IEA Raporu, IATA Verileri, BBC, Financial Times
Florya Gazetesi Haber Merkezi