Son yıllarda Türkiye’de uygulamaya konulan yerel kalkınma odaklı politikalar, bölgesel potansiyellerin harekete geçirilmesi açısından stratejik bir dönüşüme işaret etmektedir. Yerel kalkınma; sadece ekonomik büyümeyi değil, aynı zamanda istihdamın artırılmasını, üretim kapasitesinin çeşitlendirilmesini, birçok büyük ilimiz için önemli bir sorun haline gelen göçün azaltılmasını ve yerel beşerî sermayenin güçlendirilmesini hedefleyen bütüncül bir yaklaşımdır. Kamu kurumları, kalkınma ajansları, üniversiteler, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları arasında geliştirilen iş birlikleri sayesinde, her bölgenin kendi sosyo-ekonomik ve kültürel dinamiklerine uygun sürdürülebilir üretim modelleri ortaya çıkmakta; yerel değerler katma değeri yüksek ürünlere dönüştürülmektedir. Bu yönüyle yerel kalkınma, merkezî büyüme anlayışını tamamlayan, ülke genelinde dengeli ve kapsayıcı bir refahın tesisine katkı sunan temel bir kalkınma aracıdır.
Konya, tarih boyunca yalnızca tarihi, kültürel ve manevi mirasıyla değil, aynı zamanda Türkiye’nin ekonomik gelişiminde üstlendiği stratejik rol ile de öne çıkan bir şehrimiz olmuştur. Anadolu’nun merkezinde yer alan, geniş ve verimli ovası sayesinde ülkemizin tahıl ambarı olarak bilinen Konya, güçlü tarım üretimi, gelişen sanayi altyapısı, hızla büyüyen lojistik kapasitesi ve girişimci insan kaynağıyla bölgesel kalkınmanın lokomotiflerinden birisidir. Özellikle son yıllarda otomotiv yan sanayi, gıda işleme, makine imalatı, savunma teknolojileri ve yenilenebilir enerji yatırımlarıyla üretim çeşitliliğini artıran şehir, Mevlana’nın hoşgörü medeniyetinden aldığı kültürel dinamizmi ekonomik potansiyele dönüştürme kapasitesiyle de Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine önemli katkı sunmaktadır. Bu nedenle, Konya’nın mevcut potansiyelini doğru okuyup yerel kalkınma programları kapsamında KOSGEB, Yerel Kalkınma Ajansları, TÜBİTAK vb. kuruluşlarımız tarafından sunulan devlet desteklerini stratejik bir vizyonla değerlendirmek, şehrin geleceğini şekillendirebilecek kritik bir öneme sahiptir.
2025 YILI YEREL KALKINMA PROGRAMININ AMACI
Önümüzdeki dönemlerde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülecek olan Yerel Kalkınma Hamlesi Programının ülkemiz ekonomisi ve yerel kalkınma noktasında çok önemli sonuçları olabilir. Programın amacı bölgelerarası gelişmişlik farklarının azaltılması ve bölgelerin rekabet güçlerinin artırılmasıdır. Program, Türkiye genelinde, Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü koordinasyonunda, 26 Kalkınma Ajansı aracılığıyla yürütülecektir. Ulaşılması hedeflenen temel hedefler şu şekildedir: Çeşitli sektörlerde illerin sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyesinin yükseltilmesi, coğrafi-yerel zenginliklerin ve atıl kaynakların değerlendirilmesi, yerel ihtiyaçların karşılanması, bölgede üretimi olmayan, başarı olasılığı yüksek sektörlerin geliştirilmesi, mevcut sektörlerin çeşitli açılardan desteklenmesi, kümelenmelerin oluşturulması ve yeni yatırımlarla yerel istihdamın artırılması [1].
PROGRAM KAPSAMINDA YATIRIMCILARA SAĞLANAN DESTEKLER
· Vergi İndirimi: %50 Yatırıma Katkı Oranı
· Destek Tutarı: Yatırım tutarının %15’i ve 240 milyon TL’ye kadar nakdi destek ya da Yatırım tutarının %20’si ve 240 Milyon TL’ye kadar Faiz/Kar Payı Desteği
· KDV İstisnası
· Yatırım Yeri Tahsisi
· Gümrük Vergisi Muafiyeti
· Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği (6. bölgede 12 yıl, diğer bölgelerde 8 yıldır. Konya 2. Bölge kategorisinde yer almaktadır).
· Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği (6. bölge İllerinde)
KONYA YERELİ İÇİN DESTEKLENEN YATIRIM KONULARI
Konya yereli için desteklenecek yatırım konuları şunlardır [2]:
· Mermi Üretim Tesisi
· MIM Teknolojisiyle Askeri Silah Parçaları ve Soğuk Dövme Namlu Üretimi
· Yem Katkı Maddeleri / Buzağı Maması Üretimi
· Raylı Taşımacılık İçin Demiryolu Araçlarına Ait Parçaların Üretimi
Ülkemiz, özellikle savunma ve silah sanayisi için önemli olan “Mermi Üretimi” ve “Metal Enjeksiyon Kalıplama (Metal Injection Molding/MIM) Teknolojisiyle Askeri Silah Parçaları ve Soğuk Dövme Namlu Üretimi” vb. ileri teknoloji ürün üretiminde önemli mesafe almıştır. Konya ili de sahip olduğu güçlü sanayi altyapısıyla ve sanayide çalışan uzman iş gücüyle, beş üniversitesinde hizmet veren önemli sayıdaki akademisyen değeriyle, teknokent vb. Ar-Ge/üretim merkezleriyle bu alanda yatırım yapacak firmalar için önemli fırsatlar sunuyor [2-4].
Bu programla, savunma ve havacılık sanayii ihracatında Türkiye’de ilk beşte yer alan Konya ilinin, savunma sanayii alanında ileri düzeyde uzmanlaşmış bir bölge haline gelmesi hedeflenmektedir. Ülkemizdeki silah ve mühimmat üreticilerinin yaklaşık %60’ı Konya’da faaliyet göstermektedir. İlde soğuk namlu dövme ile üretim yapan bir firmanın bulunmaması, tedarik zinciri açısından önemli bir eksiklik olarak görülmektedir. Bu alanlardaki yatırımların artması ve programın başarılı olması halinde Konya, Türkiye genelinde bu alanlarda ilk üç sıraya yerleşebilir [2-4].
Diğer bir destek alanı ise ulaşım ve özellikle hızlı tren yatırımlarında önemli başarılara imza atan ülkemizdeki gelişmelere paralel olarak belirlenen “Raylı Taşımacılık İçin Demiryolu Araçlarına Ait Parçaların Üretimi” alanıdır. Yukarıda saydığım, Konya ilinde altyapı ve destek unsurları, bu alanda yatırım yapacak firmalarımız için de geçerlidir. Konya metal sanayisinde uzmanlaşmış ve otomotiv yedek parçaları üretiminde güçlü bilgi birikimine sahip bir il konumundadır. Bu bilgi ve deneyimini demiryolu araç parçaları üretimine aktarabilir, güçlü imalat sanayi altyapısı ve çok sayıdaki KOBİ’leriyle bu alanda başarılı olma ihtimali en yüksek olan il olarak değerlendirilebilir [2-4].
Destek programı kapsamındaki dördüncü yatırım alanı ise “Yem Katkı Maddeleri ve Buzağı Maması Üretimi” alanıdır. Konya, yaklaşık 1 milyon hayvan varlığı ile ülkemizin en fazla büyükbaş sayısına sahip ilidir. Küçükbaş hayvan varlığı bakımından da ülkemizde ikinci sırada ve süt üretiminde ilk sırada yer almaktadır. Hayvancılıkta toplam üretim maliyetlerinin yaklaşık %70’ini yem girdileri oluşturmaktadır. Buzağı maması ve vitamin ve mineral katkılı katma değeri yüksek yem katkı maddeleri yatırımlarıyla, bu ürünlerin yurt içinde yerli ürün olarak üretilmesi ve ihracat artışı hedeflenmektedir. Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında, Konya’da kurulu bulunan üniversitelerin ilgili Ar-Ge birimlerin bu süreçlere katkısı bu alandaki yatırımların başarıya ulaşmasında belirleyici olacaktır [2-4].
SONRAKİ DESTEK PROGRAMLARI İÇİN BAZI ÖNERİLER
Gündeme gelebilecek bu tür programların sonraki fazlarında şu destek alanları da alınmalıdır:
· Yapay zekâ destekli akıllı tarım teknolojileri, otomasyon, dijitalleşme ve Endüstri 4.0 odaklı yatırımlarla ilgili alanlar stratejik niteliktedir ve bu alanlar önecelikli olarak desteklenmeli.
· Konya, Hz. Mevlânâ gibi evrensel bir değere sahiptir, Selçuklu medeniyetinin başkenti olmuş, UNESCO ölçeğinde kabul gören kültürel mirasa ev sahipliği yapan; inanç, kültür ve maneviyat turizmi açısından da eşine az rastlanır bir şehirdir. Bu nedenlerden dolayı, kültürel ve inanç turizmi potansiyeli yüksek alanlar desteklenmeli.
· Turizmi Sanayi ve Tarımla Buluşturan Modeller desteklenmeli. Örneğin; yerel ürünlere ve Konya mutfağına dayalı Gastronomi, el sanatları ve geleneksel üretim, organik, coğrafi işaretli yerel tarım ürünleri, kültürel tasarım ve hediyelik ürünler.
· Gebze’de kurulu bulunan “Bilişim Vadisi” ve Ankara’da kuruluş çalışmaları devam eden “Sağlık Teknolojileri Vadisi”ne bezer bir teknoloji üssünün Konya’da ilinde, “İleri Teknoloji Ulaştırma, Savunma ve Tarım Makineleri Vadisi” adıyla kurulması için çalışmalar başlatılmalıdır.
KUZEY KONYA OVASI SULAMA PROJESİ
Konya’nın ve ülkemizin kalkınması için son derece stratejik nitelikte olan ve özellikle Kulu, Cihanbeyli ve Altınekin ovalarındaki tarım alanlarının bugüne kadar suya kavuşturulamamış olması bir eksikliktir. Kızılırmak Nehri’nden Konya Ovası’nın kuzeyinde su getirecek proje yüksek maliyetli, uzun vadeli ve çok aktörlü bir bölgesel dönüşüm projesi olduğu ve doğru stratejilerle hareket edilmediği için bir türlü harekete geçilemiyor. Hâlbuki bu proje fikri, içinde bulunduğumuz dijital bilgi teknolojileri çağı aklıyla yönetilmelidir. Bu proje teknik olarak değil; finansman, yönetişim ve irade bütünlüğü sağlanamadığı için kâğıt üzerinde kalmıştır [5, 6].
Su kaynaklarının yeterliliğine yönelik bazı tespit ve öneriler: Bu projesi ile ilgili bazı insanlar tarafından “Karadeniz bölgesinden ve Kızılırmak nehri üzerinden gönderilecek suyun yeterli olmayacağı” şeklinde yorumlar yapılıyor. Halbuki temel sorun, suyun mutlak yetersizliğinden ziyade altyapı ve entegre yönetim eksikliğidir. Kızılırmak suyunun ana kaynak değil, doğal su kaynaklarını ve yeraltı suyunu destekleyici tamamlayıcı bir unsur olarak düşünülmelidir. Dijital teknoloji çağının nimetlerinden yararlanmak lazım. Yapay zekâ Destekli Sulama Sistemlerinin kapalı-basınçlı modern sulama yöntemlerine (yağmurlama, mikro yağmurlama ve sızdırma-damlama yöntemleri ) entegre edilmesi halinde su ihtiyacı önemli seviyede azalacaktır [7, 8].
Finansman kaynakları ile ilgili bazı tespit ve öneriler: Bu bölgede, yurt dışında yaşayan ve birçoğu o ülkelerde girişimci iş adamı olan gurbetçilerimiz var. Bu proje yurt içi ve yurt dışı finansman destekleriyle hayata geçirilebilir. Bu iş adamlarımızla ve belki de gurbetçilerimizin çalıştığı ülkelerle finansman ve yatırım ortaklığı noktasında yeni stratejiler ve ortak projeler geliştirilebilir. Bu proje ile tahıl ürünleri yetiştiriciliğinde çeşitlilik ve verimlilik katlanabilir. Yapay zekâ Destekli Tasarruflu Sulama Sistemleri uygulanabilirse ayrıca şeker pancarı, şeker, etanol ve biyodizel üretim tesislerine yönelik önemli yatırımlar da hayata geçirilebilir.
Desteklerle ilgili bir öneri: Bu proje hayata geçirilmesi halinde bu proje kapsamında faaliyete geçirilecek alanlarla ilgili desteklerin de kalkınma programlarında yer alması bölgenin ve ülkemizin kalkınmasına büyük ivme kazandıracaktır.
SON SÖZLER
Yerel Kalkınma Hamlesi programları, tüm şehirlerimizi üreten şehirler olmanın ötesine taşımakla kalmayıp Konya vb. bazı büyük şehirlerimizi de dünya çapında değer üreten ve ekonomiye yön veren bir bölgesel merkezler hâline getirme potansiyeline sahiptir.
Konya’nın yerel kalkınması, toprağı, sanayisi ve maneviyatı birlikte okunduğunda mümkündür. Bu kalkınma ancak üretimden ziyade, yapay zekâ vb. dijital bilgi teknolojilerini mevcut sistemlere entegre eden daha akıllı, daha verimli ve daha sürdürülebilir üretime odaklanan bütüncül bir vizyonla mümkün olacaktır. Verimliliği ve kaliteyi artırmaya yönelik bilimsel çalışmalarla, inançla ve azimle daha iyisini yapabiliriz.
Her şehrimizde muazzam yerüstü ve yeraltı kaynakları var. Bu tür programla hazırlanırken tüm paydaşlardan ve söyleyecek sözü olanlardan görüş alınmalı. Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında, üniversitelerimizin ilgili Ar-Ge birimlerinin bu süreçlere katkısı bu alanlardaki başarıda belirleyici olacaktır.
Yapraklara benzeyen bedenlerimiz her ne kadar birbirine benzese de; işin ehli olan, Ahilik iş ve ticaret ahlakı kültürünü ve kalite sistemini kendine örnek alan, sahip olduğu maddi ve manevi potansiyele inananlar, sorunların çözümüne bilimsel yaklaşanlar, her an yeni ve güzel şeyler üretme gibi bir derdi, heyecanı ve gayreti olanlar başarır.
Ülkemiz için diğer ülkelere, Konya’mız için diğer illerimize model olabilecek bir kalkınma hikâyesi yazma zamanıdır.
Ameller niyetlere göredir. Niyet hayr ve gayret de var ise amel ve akıbet de hayr olur.
YARARLANILAN KAYNAKLAR
1. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Yerel Kalkınma Hamlesi Programı Resmî Sayfası. Link: https://yerelkalkinmahamlesi.sanayi.gov.tr/hakkinda
2. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Yerel Kalkınma Hamlesi Programı, Türkiye Haritası. https://yerelkalkinmahamlesi.sanayi.gov.tr/turkiye-haritasi
3. Konya Sanayi Odası (KSO) Ekonomi Raporları. Link: https://www.kso.org.tr/tr-TR/Media/Documents/?category=8
4. Mevlana Kalkınma Ajansı. Link: https://www.mevka.org.tr/
5. Sevindiren haber geldi! Konya Ovası suyla buluşuyor. Link: https://www.konhaber.com/guncel/sevindiren_haber_geldi_konya_ovasi_suyla_bulusuyor-1514742h
6. Türkiye MMO ziraat Mühendisleri Odası.
Link: https://www.zmo.org.tr/icerik/kizilirmak-suyunu-konya-ovasi-8217-na-nasil-getiririz-onun-hesabini-yapmaliyiz-14047
7. Yapay zekâ Destekli Sulama Otomasyonu İle Su Tasarrufu
https://www.dsi.gov.tr/Haber/Detay/15112
8. Şahin, H. (2024). Tarımsal Akıllı Sulama Sistemlerinde Yapay zekâ, Derin Öğrenme ve Nesnelerin İnterneti Uygulamaları , Tarım Makineleri Bilimi Dergisi; 20 (1):41-60.